VII Europejski Kongres Finansowy, 5-7 czerwca 2017, Hotel Sheraton, Sopot

Kapitał, podatki i międzynarodowa solidarność w XXI wieku

Szczegóły aktualności
Zobacz wszystkie aktualności
08-06-2017

Podsumowanie 3 dnia EKF 2017

Jednym z najważniejszych tematów poruszonych podczas trzeciego, ostatniego dnia VII Europejskiego Kongresu Finansowego, była kwestia budowy właściwych relacji pomiędzy bankami i ich klientami, a szczególnie konieczność odbudowy zaufania po stronie klientów. Dyskutowano też o wsparciu, na jakie ze strony instytucji państwowych mogą liczyć małe i średnie przedsiębiorstwa, które stanowią aż 80% polskiej gospodarki. Powrócił również temat wzmacniania pozycji polskich przedsiębiorstw w globalnym łańcuchu tworzenia wartości (GVC). Jednak najważniejszy był końcowy akord EKF, którym było przedstawienie Rekomendacji wypracowanych przed Kongresem i w trakcie jego trwania przez kilkudziesięciu ekspertów reprezentujących zarówno świat finansów, jak i naukę oraz biznes.

Jak mówili uczestnicy debaty nt. relacji banków z ich klientami, instytucje finansowe stanęły przed koniecznością poprawy swoich relacji z konsumentami. Zaniedbania w tym zakresie są już nawet definiowane jako osobna kategoria ryzyka. Ten problem na polskim gruncie dał o sobie znać w ostatnich latach przede wszystkim z powodu proponowania klientom nieadekwatnych dla nich produktów finansowych, w tym kredytów hipotecznych denominowanych w walutach zagranicznych.

Banki dostrzegają ten problem i większość z nich (67 proc.) w celu poprawy sytuacji stara się poprawić jakość szkoleń dla pracowników, w grę wchodzi też np. coraz dokładniejsze monitorowanie ryzyka relacji z klientami. W dobie mediów społecznościowych, jakiekolwiek działania - które mogłyby zostać uznane za niewłaściwe przez klientów - po prostu się nie opłacają. Stąd np. tendencja do pozbywania się wszelkich „gwiazdek” i „drobnego druku” w przekazach reklamowych. Nie zmienia to faktu, że im bardziej skomplikowany produkt, tym większa odpowiedzialność spoczywa na sektorze finansowym. Nie może być miejsca na naruszenia etyczne, mówił Marek Niechciał z UOKiK.

Kwestia granicy pomiędzy odpowiedzialnością banku a klienta wzbudziła największą dyskusję. Przedstawiciele sektora bankowego argumentowali, że regulacje nie mogą całkowicie zwolnić klientów z odpowiedzialności za podejmowane decyzje finansowe. Jak mówił Wojciech Pantkowski z Pekao SA., „bank nie powinien przekraczać granicy i decydować za klienta. Powinien udzielić klientowi wyczerpujących informacji, rozwiać wątpliwości. Ale gdy klient podejmie już decyzję, to od tej pory odpowiedzialność za jej skutki bierze na siebie”.

Ważnym obszarem gospodarki, który wymaga dobrej współpracy nie tylko z sektorem bankowym, ale także z instytucjami państwa, są małe i średnie firmy. Potrzebują one środków na rozwój, a z pomocą w ich uzyskaniu przychodzi państwo. Jednak przedsiębiorcy nie zawsze wiedzą, do których instytucji i po co mogą się zgłosić.

Wśród instytucji rządowych nakierowanych bezpośrednio na wsparcie dla sektora MŚP ważne miejsce zajmuje Polski Fundusz Rozwoju (PFR), który uruchomił projekt PFR Ventures. Nowy podmiot ma w planie udzielanie wsparcia spółkom na każdym etapie rozwoju. Będzie działał jak „fundusz funduszy”, inwestujący w perspektywiczne przedsięwzięcia. Młodzi naukowcy szukający szans na skomercjalizowanie swoich pomysłów mogą z kolei poszukać swoich szans w NCBiR. Ta instytucja oferuje szereg programów, w których start-upy mają możliwość znaleźć nie tylko finansowanie projektów, ale również wsparcie merytoryczne. Natomiast w PAIiH oraz KUKE pomocy mogą szukać przedsiębiorcy, którzy chcą się rozwijać na rynkach zagranicznych.

Aktywność międzynarodowa firm jest niezwykle ważna, bo służy podwyższaniu pozycji polskich firm w globalnym łańcuchu tworzenia wartości (GVC). Wprawdzie Polska notuje szybki wzrost udziału wartości dodanej w gospodarce oraz w eksporcie. W latach 1995-2014 udział wartości dodanej absorbowanej zagranicą wzrósł w przypadku naszego kraju aż o 18,1 pp. Jednak zbliżamy się do punktu, w którym optymistyczne wskaźniki mogą zwolnić ze względu na wyczerpywanie się prostych metod budowania wartości dodanej.

Od momentu wybuchu kryzysu w 2009 r. aż 80% wzrostu gospodarczego w Polsce jest związane właśnie z GVC. Tym bardziej niepokojące jest to, że duża część naszej przewagi konkurencyjnej jest oparta na niskich kosztach, w tym pracy, które w najbliższych latach z pewnością będą rosły. Jednak to nie jedyna ciemna chmura nad wskaźnikami dotyczącymi aktywności polskich firm w GVC. Kolejne to: starzejąca się kadra techniczna i brak ich następców, co jest wynikiem likwidacji techników,  wysokie koszty energii (z punktu widzenia przemysłu energochłonnego energia jest obecnie w Polsce dwa razy droższa niż w Niemczech), czy brak polityki wizowej, która wspierałaby import do Polski osób z konkretnym wykształceniem.

Niewykorzystaną wciąż szansą na ekspansję zagraniczną polskich firm są gigantyczne fundusze w gestii takich organizacji jak ONZ czy Bank Światowy. Pieniądze te są przeznaczane na rozwój słabo rozwiniętych obszarów świata, są to czasem olbrzymie projekty jak np. rozwój bankowości mobilnej w Afryce, jednak polskie firmy niezmiernie rzadko uczestniczą w przetargach, które są organizowane przez te organizacje. Potrzebna jest większa aktywność polskich firm w tym obszarze.

VII EKF zakończył się przedstawieniem serii rekomendacji dotyczących kwestii zasadniczych dla przyszłego rozwoju kraju i funkcjonowania sektora finansowego.

EKF wrócił do tematu imigrantów zarobkowych. Nie bez powodu. Znaczenie imigrantów na polskim rynku pracy szybko rośnie: tylko w ostatnich dwóch latach ich liczba wzrosła o 100%, a w okresie 2007-2016 liczba wydanych oświadczeń o zamiarze zatrudnienia w Polsce cudzoziemca wzrosła z 21 tys. do ponad 1,3 mln. Jednym z głównych postulatów zawartych w tej rekomendacji jest przekształcenie imigracji sezonowej w trwałą (na 5 lat) w przypadku osób, które w ostatnich dwóch latach pracowały w Polsce i opłacały wszystkie składki ubezpieczeniowe oraz podatki przez co najmniej 6 miesięcy.

Z kolei rekomendacja dotycząca interwencjonizmu władz publicznych oparta została m.in. na postulacie respektowania kanonu, wedle którego transfer środków z budżetu do gospodarstw domowych oraz do sektora prywatnego (dokonywany poprzez wzrost deficytu sektora publicznego do maksymalnie 3%) jest zwiększany podczas trwania kryzysu, ale w okresie rozwoju gospodarczego istnieje obowiązek tworzenia rezerw środków (poprzez zmniejszanie deficytu).

W zakresie cyberbezpieczeństwa, które jest postrzegane jako jedno z najważniejszych wyzwań stojących przed sektorem finansowym na świecie, EKF zarekomendował m.in. przeprowadzenie intensywnej kampanii informacyjnej wśród klientów banków, wypracowanie i wdrożenie nowych form komunikacji umożliwiających szeroki zakres przekazu o zagrożeniach związanych z cyberatakami oraz opracowanie międzysektorowych kampanii edukacyjnych i informacyjnych.

Kolejnym obszarem objętym rekomendacjami EKF 2017 jest digitalizacja ubezpieczeń, która jest blokowana przez regulacje ograniczające możliwość zawierania umów z wyłącznym wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej na odległość. W związku z tym EKF postuluje wyeliminowanie tego typu ograniczeń z polskiego prawa, co powinno pozwolić polskiemu rynkowi ubezpieczeń na szybszy rozwój.

Wśród kluczowych tematów tegorocznego EKF była solidarność podatkowa, która ma na celu ograniczenie agresywnej optymalizacji podatkowej stosowanej na wielką skalę przez wiele korporacji. Rekomendacje przyjęte w tym zakresie obejmują m.in. wprowadzenie prawnego obowiązku publikowania danych o zatrudnieniu, przychodzie, zysku, aktywach i zapłaconych podatkach według krajów działalności przez wszystkie firmy notujące obrót ponad 1 mld zł i prowadzące działalność co najmniej w 2 krajach.

Polskie banki z niepokojem patrzą w przyszłość m.in. ze względu na prawdopodobny trend wzrostowy w stopach procentowych (dotyczący nie tylko Polski), co przy dominacji kredytów udzielonych przy zmiennej stopie może wywołać problemy społeczne związane ze skokowym wzrostem kosztów obsługi kredytów mieszkaniowych. Stąd rekomendacja dotycząca wypracowania zasad kredytowania opartego o stałe stopy procentowe, które byłoby stosowane w kredytach hipotecznych, w tym wypracowania instrumentów prawnych i finansowych do systemowego przejęcia ryzyka stóp procentowych od klientów i zabezpieczenia ryzyka stałej stopy procentowej w systemie bankowym. EKF rekomenduje też powołanie do życia pulowego banku hipotecznego, którego zadaniem byłoby umożliwienie odkupienia kredytów hipotecznych od innych banków uniwersalnych, pozwalające na refinansowanie poprzez emisje listów zastawnych.

Za kilka lat Polskę czeka znaczące ograniczenie napływu funduszy ze strony UE. „Wobec przewidywanego ograniczenia dostępności środków z UE po 2020 r. oraz ze względu na niewielkie środki własne samorządów województw, konieczne jest budowanie silnej bazy finansowej w ramach regionów, która pozwoli na efektywne współdziałanie z kapitałem prywatnym w realizacji regionalnej polityki rozwoju” – czytamy w rekomendacji dotyczącej Regionalnych Funduszy Rozwoju. Powstające Regionalne Fundusze Rozwoju mogą stać się polskimi mikro-planami Junckera o ile pieniądze, jakie zaczynają do nich wracać po realizacji wcześniejszych projektów finansowanych przez UE w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO), zostaną w ich rękach – co m.in. postuluje EKF.

Ostatnia rekomendacja EKF dotyczy udziału polskiego rynku kapitałowego w realizacji Strategii Odpowiedzialnego Rozwoju (SOR), jaką przyjął rząd. Głównym postulatem w tym obszarze jest nadanie wysokiego priorytetu „Programowi Budowy Kapitału” w ramach SOR, tak by cały zintegrowany pakiet mógł zostać uruchomiony od 1 stycznia 2018 r., a jego skuteczność w motywowaniu kapitału prywatnego była jak największa.

Jednym z wydarzeń towarzyszących Kongresowi jest Akademia EKF – inicjatywa skierowana do ludzi młodych, aktywnych, studentów i absolwentów uczelni, którzy chcą włączyć się w debaty prowadzone w ramach Kongresu. Uczestnicy Akademii EKF także opracowali treść rekomendacji, którą zaprezentowali na zakończeniu Kongresu. Ich zdaniem, bardzo ważne jest stworzenie nawyku oszczędzania wśród Polaków. Dlatego postulują m.in. wprowadzenie zajęć nauczających podstaw zarządzania własnymi finansami już na etapie przedszkola i szkoły podstawowej oraz wprowadzenie obowiązkowego przedmiotu o takim charakterze na wszystkich kierunkach studiów. Najmłodsi uczestnicy EKF rekomendują także, by banki upowszechniły sposoby automatycznego odkładania pieniędzy, w tym np. automatyczne przelewanie zaokrągleń od transakcji kartą lub przelewów na dedykowane oprocentowane konto oszczędnościowe.

Zgodnie z zapowiedzią prof. Leszka Pawłowicza, koordynatora EKF, następna edycja Kongresu będzie miała miejsce 18-20 czerwca 2018 r. w Sopocie.