Przedstawiamy 5 rekomendacji w zakresie polityki gospodarczej i transformacji energetycznej, które zostały przygotowane na podstawie:

• raportu Makroekonomiczne wyzwania i prognozy dla Polski – Czerwiec 2026 (raport jest konsensusem prognostycznym EKF, który bazuje na opiniach 56 wybitnych makroekonomistów),
• dyskusji podczas debaty Makroekonomiczny Okrągły Stół EKF oraz debaty okrągłego stołu Racjonalna transformacja energetyczna.

Rekomendacja nr 1: Konsolidacja i stabilizacja finansów publicznych

Polska musi obniżyć deficyt sektora finansów publicznych poniżej 3% PKB, by uniknąć procedury UE dot. nadmiernego deficytu i ustabilizować koszty obsługi długu.

W tym celu należy:

• Dokonać szczegółowego przeglądu wydatków publicznych pod kątem ich efektywności (czy efekty uzasadniają nakłady, czy nie da się osiągnąć tych samych efektów mniejszymi, ale bardziej celowanymi nakładami), skali (priorytetowa weryfikacja najszerszych strumieni wydatkowych) oraz elastyczności (wypracowanie jasnych mechanizmów ograniczania wydatków w przypadku poważnych kłopotów budżetowych).
• Dokonać realistycznej oceny potencjału wzrostu gospodarki i potencjału wzrostu podatków w kolejnej dekadzie, w warunkach słabszego potencjalnego wzrostu gospodarki oraz z uwzględnieniem ryzyk (m.in. ryzyka wyższych stóp procentowych).

Powyższe działania dałyby podstawę do wypracowania i przedstawienia konkretnych kroków nakierowanych na zmniejszenie deficytów budżetowych i zahamowanie wzrostu długu publicznego przy ochronie wydatków prorozwojowych.

Obszarem wymagającym zaadresowania jest też polski system podatkowy, należący do najbardziej skomplikowanych i pochłaniających najwięcej czasu podatników systemów podatkowych w OECD. Należy rozpocząć prace nad nowym systemem podatkowym, przejrzystym i logicznym, tak aby nie był on przeszkodą dla wzrostu gospodarki, ale jego katalizatorem.

Rekomendacja nr 2: Wspieranie innowacji i inwestycji jako fundament wzrostu produktywności gospodarki

Konieczne jest wzmocnienie potencjału firm wytwarzających własność intelektualną, realne innowacje, a także skutecznie komercjalizujących i monetyzujących te rozwiązania na skalę międzynarodową. Potrzebne jest wzmocnienie ekosystemu budowy własności intelektualnej generującej marże przez kolejne lata, zamiast tej sprzedawanej jednorazowo w ramach stawek godzinowych.

W ramach tego rodzaju działań należy:

• Dokonać przeglądu i oceny skuteczności dotychczas wdrożonych elementów stymulujących innowacje (m.in. reguły Polskiej Strefy Inwestycji, ulga B+R, zasady IP Box, ulga na innowacyjnych pracowników, ulga na prototyp, na robotyzację, na ekspansję – i inne). Przegląd tych regulacji oraz ocena skutków ich działania powinny odpowiedzieć m.in. na pytania o ich skuteczność w stymulowaniu powstawania rzeczywistych innowacji oraz o spójność całego systemu.
• Dokonać przeglądu efektywności dotychczasowych działań podejmowanych w ramach PFR i BGK, pod kątem efektów uzyskanych z dotychczasowych nakładów oraz zbudowania systemu wsparcia rzeczywistych innowacji i skalowania firm technologicznych, przy uwzględnieniu interesów ekonomicznych państwa (np. w roli mniejszościowego akcjonariusza, korzystającego z sukcesów firm które odniosą sukces – aby zyski z takich przedsięwzięć wracały i wzmacniały system).
• Przeanalizować efektywność i wydolność dotychczasowych instytucji wspierających innowacyjność oraz rozważyć stworzenie z nich, albo obok nich, niezależnej agencji skupiającej w zakresie swojego działania wsparcie innowacji, wzorem DARPA (USA) i jej odpowiedników europejskich.
• Dokonać reformy systemu komercjalizacji wyników badań naukowych na uczelniach, z elementami powiązania ewaluacji naukowej z wdrożeniami, tak aby publiczne nakłady na naukę znajdowały wyraźniejsze przełożenie na wzrost gospodarczy.

Dotychczasowy model wzrostu gospodarczego Polski w dużej mierze opierał się na imporcie istniejących technologii (model imitacyjny, rozwój zależny), zaś w ostatniej dekadzie silny był trend włączania pracowników z Polski w sieci obsługi firm międzynarodowych (eksport usług). Te silniki rozwoju nie są w stanie napędzać wzrostu z taką siłą jak dotychczas, z jednej strony na skutek wzrostu płac (Polska nie jest już krajem „tanim” pod względem kosztów pracy), a z drugiej na skutek uwarunkowanej demograficznie niemożności dalszego zwiększania zatrudnienia.

Rekomendacja nr 3: Wzmacnianie rynku pracy i zwiększanie aktywności zawodowej w obliczu zmian demograficznych

W kolejnej dekadzie Polska będzie najszybciej starzejącym się społeczeństwem w Europie, co będzie wyzwaniem tak dla gospodarki jak i dla systemu emerytalnego, systemu ochrony zdrowia oraz opieki społecznej.

W tym kontekście należy:

• Odpowiedzieć na kryzys demograficzny spójnym programem, a nie pakietem transferów — eksperci EKF wyraźnie odróżniają „politykę prorodzinną” jako zbiór świadczeń od rzeczywistego programu demograficznego obejmującego elastyczny rynek pracy i usług opiekuńczych.
• Wprowadzić działania w zakresie polityki prorodzinnej (dzietność), aktywizacji zawodowej grup biernych (kobiety, 55+) oraz świadomej i selektywnej polityki migracyjnej nakierowanej na przyciąganie wykwalifikowanych pracowników.
• Zreformować system emerytalny i zdrowotny, zanim presja demograficzna stanie się niekontrolowana — rosnące zadłużenie FUS i NFZ to w opinii części respondentów „bomba zegarowa” – a reformy muszą być przeprowadzone wyprzedzająco, nie reaktywnie.
• Zmodernizować edukację i system kształcenia zawodowego. Kompetencje cyfrowe, krytyczne myślenie i zdolność do uczenia się przez całe życie są traktowane jako warunek konieczny podniesienia produktywności pracy w czasach automatyzacji.

Rekomendacja nr 4: Wzmacnianie atrakcyjności inwestycyjnej oraz stabilizacja instytucjonalno-regulacyjna

W tym obszarze należy:

• Pilnie usunąć niepewność prawną w sektorze finansowym i unieważnianie umów kredytowych. Nierozwiązane ryzyko prawne (kredyty frankowe, WIBOR) skutkuje wyższymi kosztami kredytu dla całej gospodarki i blokuje zdolność banków do finansowania inwestycji; systemowe rozwiązanie jest warunkiem uruchomienia długoterminowego impulsu kredytowego.
• Ograniczyć nadregulację i uprościć otoczenie prawne dla firm — zmienność i złożoność prawa jest wskazywana jako jeden z głównych czynników zniechęcających inwestorów; postulowana jest zarówno deregulacja, jak i poprawa jakości stanowienia prawa (skutki regulacji, ocena ex ante).
• Odpolitycznić zarządzanie instytucjami publicznymi i spółkami Skarbu Państwa — polityczne mianowania w bankach, funduszach i spółkach energetycznych obniżają efektywność alokacji kapitału i zaufanie inwestorów.

Część ekonomistów widzi w przyjęciu euro instrument stabilizacji makroekonomicznej i integracji z rynkami UE, który obniżyłby koszty finansowania i ryzyko kursowe.

Rekomendacja nr 5: Przyśpieszenie transformacji energetycznej i zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego

Ustanowić trwałe, przewidywalne i ponadsektorowe ramy regulacyjne dla transformacji energetycznej

• Należy przyjąć stabilne, długoterminowe ramy regulacyjne dla transformacji energetycznej, które będą odporne na doraźne zmiany polityczne i umożliwią przedsiębiorstwom, inwestorom, operatorom sieci oraz samorządom planowanie decyzji w horyzoncie 10–20 lat. Przewidywalność regulacyjna powinna być traktowana jako warunek bezpieczeństwa gospodarczego Polski, porównywalnie istotny jak sama cena energii.
• W praktyce oznacza to konieczność przyjęcia spójnej strategii energetycznej określającej cele na lata 2030., 2040. i 2050., w tym docelowy miks energetyczny, zasady rozwoju sieci, OZE, energetyki jądrowej, magazynów energii, źródeł dyspozycyjnych oraz mechanizmów elastyczności. Strategia ta powinna być konsekwentnie przekładana na akty prawne, decyzje inwestycyjne i praktykę administracyjną.
• Kluczowe jest ograniczenie częstych i nieprzewidywalnych zmian przepisów dotyczących rynku energii, systemów wsparcia, taryf, opłat sieciowych, zasad przyłączeń, obowiązków sprawozdawczych i mechanizmów kontraktowania energii. Każda istotna zmiana regulacyjna powinna być poprzedzona oceną skutków dla inwestorów, odbiorców energii, sektora finansowego i stabilności systemu elektroenergetycznego.
• Należy również wprowadzić zasadę ochrony inwestorów przed arbitralną zmianą reguł w trakcie realizacji projektów, szczególnie w przypadku inwestycji kapitałochłonnych: OZE, magazynów energii, energetyki jądrowej, linii bezpośrednich, ciepłownictwa, sieci oraz projektów efektywności energetycznej.

Rozwijać zintegrowany miks energetyczny oparty na komplementarności atomu, OZE, magazynów energii i elastyczności systemu

• Polska powinna rozwijać energetykę jądrową, odnawialne źródła energii, magazyny energii oraz usługi elastyczności jako wzajemnie uzupełniające się elementy jednego systemu elektroenergetycznego, a nie jako konkurencyjne wobec siebie technologie. Celem powinno być stworzenie systemu niskoemisyjnego, odpornego, stabilnego kosztowo i zdolnego do zaspokojenia rosnącego zapotrzebowania gospodarki na energię elektryczną.
• Energetyka jądrowa powinna pełnić funkcję stabilnego, niskoemisyjnego źródła mocy, szczególnie istotnego dla bezpieczeństwa dostaw, ograniczenia zależności od paliw kopalnych oraz zapewnienia przewidywalnej energii dla przemysłu energochłonnego. OZE powinny być rozwijane jako źródło nowych, konkurencyjnych kosztowo mocy wytwórczych, zwłaszcza w energetyce wiatrowej na lądzie i morzu, fotowoltaice, biogazie i biometanie.
• Równocześnie rozwój OZE wymaga szybkiego rozwoju magazynów energii, lokalnego bilansowania, agregacji, zarządzania popytem i taryf dynamicznych. Powyższe rozwiązania powinny ograniczać skutki zmienności produkcji z OZE, zmniejszać ryzyko redukcji generacji odnawialnej, poprawiać bezpieczeństwo dostaw oraz obniżać koszty bilansowania systemu.
• Rozwój energetyki jądrowej, OZE i magazynów powinien być planowany łącznie z rozbudową sieci, elektryfikacją przemysłu, transportu i ciepłownictwa oraz wzrostem udziału odbiorców aktywnych. Brak takiej koordynacji może prowadzić do nieefektywnych kosztowo inwestycji, przeciążeń sieci, odmów przyłączeń i niewykorzystania potencjału taniej energii odnawialnej.

Potraktować sieci przesyłowe i dystrybucyjne jako strategiczne wąskie gardło rozwoju gospodarczego Polski

• Modernizacja i rozbudowa sieci elektroenergetycznych powinna zostać uznana za jeden z najważniejszych priorytetów transformacji energetycznej oraz polityki gospodarczej państwa. Bez efektywnej infrastruktury przesyłowej i dystrybucyjnej nie będzie możliwe przyłączanie nowych źródeł energii, rozwój OZE, magazynów, energetyki jądrowej, autokonsumpcji przemysłowej, elektromobilności, pomp ciepła ani nowych inwestycji przemysłowych.
• W pierwszej kolejności należy zwiększyć zdolności przyłączeniowe sieci dystrybucyjnych, ponieważ to one w największym stopniu warunkują rozwój energetyki rozproszonej, lokalnych magazynów energii, klastrów energii, społeczności energetycznych, instalacji prosumenckich i przemysłowych źródeł wytwarzania. Modernizacja powinna obejmować automatyzację, cyfryzację, inteligentne systemy zarządzania siecią, liczniki zdalnego odczytu oraz mechanizmy umożliwiające aktywny udział odbiorców w rynku energii.
• Równolegle konieczna jest rozbudowa sieci przesyłowych dla dużych projektów strategicznych, w tym morskich farm wiatrowych, energetyki jądrowej, dużych magazynów energii, źródeł dyspozycyjnych oraz nowych centrów zapotrzebowania przemysłowego. Planowanie infrastruktury powinno być skoordynowane z lokalizacją przyszłych źródeł wytwórczych i inwestycji przemysłowych.
• Efektywność inwestycji sieciowych powinna być oceniana nie tylko według poziomu wydatkowanych środków, ale przede wszystkim według realnych efektów: liczby nowych przyłączeń, wzrostu dostępnych mocy przyłączeniowych, ograniczenia odmów przyłączenia, redukcji przeciążeń, zmniejszenia strat sieciowych, poprawy niezawodności dostaw i wzrostu zdolności integracji OZE.

Efektywnie wykorzystać środki UE i kapitał prywatny do finansowania inwestycji o największym znaczeniu systemowym

• Należy maksymalnie efektywnie i terminowo wykorzystać środki Unii Europejskiej, w szczególności z KPO, Funduszu Spójności oraz innych instrumentów transformacyjnych, na projekty usuwające kluczowe bariery rozwoju systemu elektroenergetycznego. Finansowanie powinno być kierowane przede wszystkim tam, gdzie przynosi największy efekt systemowy i gospodarczy: do sieci, magazynów energii, nowych mocy wytwórczych, cyfryzacji infrastruktury oraz rozwiązań zwiększających elastyczność systemu.
• Priorytet powinny otrzymać inwestycje ograniczające przeciążenia sieci, odmowy przyłączeń, niewystarczającą automatyzację, brak lokalnej elastyczności oraz ograniczoną zdolność integracji OZE. Konieczna jest transparentna hierarchizacja projektów według ich wpływu na bezpieczeństwo dostaw, obniżenie kosztów energii, rozwój przemysłu, redukcję emisyjności i wzrost atrakcyjności inwestycyjnej regionów.
• Środki unijne powinny pełnić funkcję katalizatora dla kapitału prywatnego i krajowego. Skala potrzeb inwestycyjnych w energetyce przekracza możliwości samych dotacji publicznych, dlatego konieczne jest łączenie finansowania UE z finansowaniem bankowym, obligacyjnym, środkami operatorów, gwarancjami publicznymi, kontraktami różnicowymi, aukcjami, długoterminowymi umowami zakupu energii elektrycznej (PPA/cPPA) i innymi instrumentami ułatwiającymi długoterminowe finansowanie.
• Należy także zapewnić możliwie duże wykorzystanie dostępnych środków w wymaganych terminach. Wymaga to uproszczenia procedur administracyjnych i przetargowych, wzmocnienia zdolności instytucjonalnych beneficjentów, bieżącego monitorowania ryzyka opóźnień oraz lepszej koordynacji między rządem, URE, PSE, operatorami systemów dystrybucyjnych, samorządami, sektorem finansowym i inwestorami.

Powiązać transformację energetyczną z konkurencyjnością przemysłu, eksportem i przyciąganiem inwestycji

• Transformacja energetyczna powinna być traktowana nie tylko jako proces modernizacji sektora energii, ale jako jeden z fundamentów konkurencyjności całej polskiej gospodarki. Cena, dostępność, stabilność i emisyjność energii będą w coraz większym stopniu decydować o zdolności eksportowej przedsiębiorstw, lokalizacji nowych inwestycji przemysłowych oraz pozycji Polski w europejskich i globalnych łańcuchach dostaw.
• Polityka energetyczna powinna być ściśle powiązana z polityką przemysłową i inwestycyjną. Przedsiębiorstwa potrzebują przewidywalnych warunków dostępu do energii, sieci, mocy przyłączeniowych, mechanizmów wsparcia i zasad rozliczeń. Należy wspierać rozwiązania wzmacniające konkurencję i ograniczające koszty energii dla odbiorców końcowych, w szczególności kontrakty długoterminowe (PPA/cPPA), linie bezpośrednie, energetykę rozproszoną, usługi elastyczności, agregację i aktywny udział odbiorców przemysłowych w rynku energii. Konkurencja powinna sprzyjać efektywniejszej alokacji inwestycji, większej przejrzystości cen i ograniczaniu kosztów transformacji.
• Szczególne znaczenie mają sektory energochłonne, które konkurują na rynkach międzynarodowych i są najbardziej narażone na skutki wysokich cen energii, niestabilności regulacyjnej oraz opóźnienia dekarbonizacji. Brak szybkiej modernizacji systemu elektroenergetycznego może prowadzić do trwałego pogorszenia pozycji polskiego przemysłu, spadku atrakcyjności inwestycyjnej kraju i ograniczenia tempa wzrostu gospodarczego