Zgodnie z deklaracją złożoną przez profesora Michała Romanowskiego podczas Kongresu Bankowości Detalicznej w dniu 2 grudnia br. Klub Odpowiedzialnych Finansów przedstawia końcową wersję modelowej umowy kredytu hipotecznego opracowaną przez Kapitułę Ekspertów Europejskiego Kongresu Finansowego ds. modelowej umowy kredytu hipotecznego pracującą pod przewodnictwem prof. dra hab. Michała Romanowskiego.

Klub od dawna zabiegał o opracowanie takiej umowy widząc w niej najważniejszy instrument prowadzący do unormowania sytuacji na konsumenckim rynku finansowym. Zostało to wyrażone w rekomendacjach Klubu z roku 2022 i 2024.

Na temat tej sytuacji wypowiedziały się również najważniejsze w Polsce instytucje odpowiedzialne za politykę makroostrożnościową i przeciwdziałanie ryzyku systemowemu. Narodowy Bank Polski w Raporcie o Stabilności systemu finansowego z 12 czerwca 2025 stwierdził „Kluczowym wyzwaniem dla funkcjonowania krajowego systemu finansowego pozostaje niepewność prawna i jej potencjalne koszty. Obserwowana w ostatnich latach nieproporcjonalność sankcji i obciążeń fiskalnych nakładanych na banki w związku ze wsparciem i ochroną kredytobiorców, jako konsumentów usług finansowych, może negatywnie wpływać na ten segment rynku kredytowego. Niepewność związana z próbami podważania umów utrzymuje się i dotyczy również kredytów nominowanych w złotych. Może to negatywnie wpływać na aktywność sektora bankowego i w efekcie ograniczyć dostępną ofertę kredytów, w tym zwłaszcza dla gospodarstw domowych.”

Trzy miesiące później Komitet Stabilności Finansowej w swym komunikacie z posiedzenia w dniu 19 września 2025 wśród najistotniejszych słabych punktów w polskim systemie finansowym wymienił ryzyko związane z portfelem walutowych kredytów mieszkaniowych, z podważaniem wskaźnika WIBOR oraz z sankcją kredytu darmowego.

Finalna wersja umowy została zaprezentowana 2 grudnia, podczas Kongresu Bankowości Detalicznej. W debacie, której gospodarzem był Klub Odpowiedzialnych Finansów, zatytułowanej Modelowa umowa kredytu hipotecznego – przewidywalność jako fundament rozwoju sektora wzięli udział przedstawiciele wszystkich instytucji wchodzących w skład Komitetu Stabilności Finansowej oraz Rzecznik Finansowy. W debacie i towarzyszącej jej dyskusji padło wiele bardzo istotnych stwierdzeń dotyczących projektu umowy oraz związanych z nią oczekiwań rynku:

Bartosz Drej, Zastępca Dyrektora, Departament Rozwoju Rynku Finansowego, Ministerstwo Finansów:

Kierunkowo popieramy modelową umowę kredytu hipotecznego, widzimy zalety tego typu rozwiązań w innych krajach (…).
Pozytywnie postrzegamy szerokie konsultacje tego projektu.

Łukasz Machalski, Dyrektor Departamentu Prawnego, Urząd Komisji Nadzoru Finansowego:

Obserwujemy zjawisko, że wybrana grupa konsumentów podlega silnej ochronie, przekraczającej granice prawa cywilnego (…) taka sytuacja z punktu widzenia nadzoru kreuje ryzyko.
Uważamy, że umowa modelowa w sposób prawidłowy wyważa interesy stron kredytu hipotecznego i może doprowadzić do większej równowagi na rynku finansowym.

Artur Soboń, Członek Zarządu, Narodowy Bank Polski:

NBP podkreślał ryzyka prawne wynikające z potencjalnego orzecznictwa sądowego, które jest destrukcyjne dla stabilności finansowej państwa. Lista ryzyk nie tylko się nie zmniejsza, ale na horyzoncie mamy kolejne. Komitet Stabilności Finansowej ma swoje ograniczenia, nie jest organizacją mająca prawo wypowiadania się w imieniu konsumentów.
Z całą pewnością możemy porozmawiać nad modelowa umową w zakresie, który dotyczy ram KSF-M (…) Jesteśmy w stanie wypracować wobec modelowej umowy stanowisko w ramach sieci bezpieczeństwa.

Maciej Szczęsny, Prezes Zarządu, Bankowy Fundusz Gwarancyjny:

Bardzo się cieszę, że zaczyna pojawiać się trend, że konsument to nie tylko kredytobiorca, konsument jest także po stronie pasywów instytucji finansowych. Z ochrony konsumenta w Polsce utworzyliśmy przemysł (…) bardzo atrakcyjny, o dużej stopie zwrotu. Powinniśmy zastanowić się nad tym, czy rzeczywiście konsument jest beneficjentem podejścia prokonsumenckiego.

Michał Ziemiak, Rzecznik Finansowy:

Wykorzystanie umowy modelowej jest możliwością stworzenia „bezpiecznej przystani”, mitygacji ryzyka zanim to ryzyko się zmaterializuje.
Umowa modelowa to rozwiązanie, którego do tej pory, w takiej skali nie było na rynku polskim.

Jacek Jastrzębski, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego:

Bardzo cieszę się, że projekt rozwinął się w takim kierunku, który daje mu szansę powodzenia, bo jest projektem przewidującym sytuację win-win (…) Modelowa umowa może być skokiem cywilizacyjnym.

Szymon Midera, Prezes Zarządu PKO Banku Polskiego:

Bardzo wspieramy wprowadzenie jednolitego wzorca umowy hipotecznej. Jesteśmy gotowi, żeby ją wdrożyć.