Sesja dedykowana pamięci Jerzego Gajewskiego

Sektor finansowy a rozwój gospodarki: czy wystarczy robić to, co zawsze?
Wprowadzenie: EKF-Research Leszek Pawłowicz, Marta Penczar

Poprawa konkurencyjności polskiej gospodarki nie jest możliwa bez sprawnego, rynkowego mechanizmu alokacji kapitału, którego zaprzeczeniem jest centralizacja i nacjonalizacja.

Niestety niedorozwojowi polskiego rynku kapitałowego towarzyszy malejąca rola sektora bankowego w alokacji kapitału. Relacja udzielonych kredytów do zgromadzonych depozytów wynosi ok 65 proc. i jest prawdopodobnie najniższa w Unii Europejskiej, a ponad 20 proc. aktywów banków zaangażowanych jest w obligacje państwowe.

Są dwie główne przyczyny takiego stanu rzeczy. Po pierwsze, system opodatkowania banków, hamujący Inwestycje. Po drugie, wysokie stopy referencyjne zachęcające do lokowania nadpłynności w NBP.

Co należałoby zrobić, aby zwiększyć role instrumentów finansowych w mechanizmie alokacji kapitału, czyli poprawie konkurencyjności kraju?

Z makroekonomicznej perspektywy najprostsza wydaje się reforma irracjonalnego opodatkowania banków. W szczególności wskazana jest jak najszybsza likwidacja podatku bankowego od kredytów korporacyjnych, a szczególnie inwestycyjnych. Nie powodowałoby to presji inflacyjnej, a jednocześnie stymulowałoby inwestycje. Nie rekomendujemy zmniejszenia opodatkowania banków, rekomendujemy natomiast, aby zastąpić utracone wpływy do budżetu z tytułu częściowej likwidacji opodatkowania aktywów banków poprzez wpływy z tytułu opodatkowania oszczędności deponowanych w NBP.

Należałoby to robić stopniowo i w koordynacji z rozbudową oferty ze strony rynku kapitałowego, np. budową krajowego rynku listów zastawnych czy obligacji projektowych.

Rozważyć również można szczególności rozważyć można:

• Ograniczenie zwolnienia z podatku dla instrumentów dłużnych Skarbu Państwa – regulacyjne wprowadzenie limitu koncentracji tych aktywów w bilansach banków, powyżej którego obligacje skarbowe nie byłyby zwolnione z podatku bankowego. Takie rozwiązanie mogłoby ograniczyć zjawisko tzw. „doom loop” (spirali zadłużenia państwa i sektora bankowego) oraz zwiększyć skłonność banków do angażowania kapitału w kredytowanie sektora prywatnego. Opcjonalnie, mogłoby to być wsparte mechanizmem podwyższonych wag ryzyka dla portfela obligacji skarbowych, jeśli ich udział w aktywach banku przekroczy określony poziom.
• Zwolnienie z podatku bankowego nowo udzielanych kredytów o niskim profilu ryzyka – preferencyjne traktowanie kredytów hipotecznych o stałej stopie procentowej oraz finansowania przeznaczonego na strategiczne obszary gospodarki, takie jak transformacja energetyczna, cyberbezpieczeństwo czy przemysł obronny. Rozwiązanie to mogłoby stanowić bodziec do zwiększenia akcji kredytowej w kluczowych sektorach, które wymagają długoterminowego finansowania.

Niezależnie od rekomendacji zmian o charakterze systemowym i makroekonomicznym warto rozważyć jak banki, instytucje ubezpieczeniowe, fundusze inwestycyjne i GPW mogłyby wspierać:

• MSP, stanowiące fundament gospodarki rynkowej
• cyfryzację i bezpieczeństwo danych.

Por. szerzej:

• Rekomendacje Europejskiego Kongresu Finansowego
• Penczar, Stymulowanie akcji kredytowej banków – narzędzia, ryzyka i perspektywy, https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/pl/senatekspertyzy/7354/plik/oe-515.pdf
• Jak wykorzystać oszczędności dla konkurencyjnej gospodarki – rp.pl