Założenia merytoryczne

  1. Aktywa sektora bankowego w 2010 r. stanowiły blisko 82% PKB, w 2020 r. – 100,5% zaś wg stanu na marzec 2024 ich udział osiągnął poziom ok. 88,5%. Polski sektor bankowy w ostatnich 5 latach znajduje się w fazie kurczenia się w stosunku do rozwijającej się gospodarki. Ogranicza to jest zdolność do finansowania gospodarki.
  2. Kapitały własne w relacji do PKB uległy zmniejszeniu z poziomu 10,2% w 2017 r. do 7,6% wg stanu na koniec marca 2024 r.
  3. Wyniki banków, choć w 2023 r. nominalnie osiągnęły historyczne maksimum, w relacji do PKB (0,72%) są wyraźnie niższe niż w latach 2010-2016. Również stopa zwrotu z kapitału (ROE) jest wyraźnie niższa od kosztu kapitału (11% versus 12,5%).
  4. Po roku 2015 nagromadziło się szereg systemowych uwarunkowań istotnie hamujących dalszą transformację i rozwój bankowości:
    o Eskalacji uległy roszczenia klientów posiadających walutowe kredyty mieszkaniowe – co przy braku systemowego rozwiązania w zakresie walutowych kredytów mieszkaniowych doprowadziło do sporów prawnych na niespotykaną w przeszłości skalę. Skutkiem tych sporów było:
    – Zakwestionowanie istniejącego ładu prawnego w relacjach pomiędzy klientami a bankami – zakwestionowanie stabilności umów oraz ładu w zakresie odpowiedzialności stron;
    – Zakwestionowanie stosowanej praktyki bankowej oraz podważenie roli banków jako instytucji zaufania publicznego – w tym w zakresie naliczania kursów walutowych, pobierania opłat, wyliczania rat kredytów. Itp.;
    – Stworzenie nieprzewidywanych kosztów na skalę sięgającą 40% kapitałów własnych;
  5. Polski sektor bankowy jest silnie obciążony przez podatki i parapodatki nakładane przez państwo i instytucje państwowe:
    o Od 2015 r. obciążenia podatkowe i parapodatkowe stały się porównywalne z wynikami finansowymi banków
    o Suma obciążeń zewnętrznych (bez uwzględniania podatku CIT) w latach 2015-2023 przekroczyła 126 mld zł
  6. Łącznie podatki i parapodatki oraz obciążania regulacyjne i prawne podnoszą stopę SOFIP (stopa obciążeń fiskalnych i parafiskalnych) do poziomu 64-67%. Tak wysokie obciążenia sektora bankowego istotnie rzutują na funkcjonowanie banków.
  7. Te wszystkie negatywne czynniki spowodowały:
    o Zahamowanie, a nawet spadek wyników finansowych banków;
    o Obniżenie rentowności banków;
    o Zahamowanie realnego wzrostu kapitałów;
    o Zahamowanie kredytowania a nawet jego spadek pod względem relacji kredytów do PKB;
  8. Kredyty dla sektora niefinansowego w relacji do PKB zmniejszyły się z poziomu 49,7% w 2016 r. do 32,42% w 2024 r. (średnia dla strefy euro to 87% PKB).
  9. Kredyty dla przedsiębiorstw w Polsce stanowią jedynie 11,96% PKB wobec średniej dla strefy euro na poziomie 37,8% PKB.
  10. Zmniejszenie realnej wartości kredytów w stosunku do potrzeb gospodarki związane jest m.in. z wprowadzeniem podatku bankowego i oparciem go o aktywa (z pewnymi włączeniami, np. obligacje skarbu państwa).
  11. Następuje marginalizacja roli banków w zakresie finansowania gospodarki poprzez transferowanie środków finansowych do gospodarki bezpośrednio przez Państwo i jego agendy;
  12. Dla wsparcia inwestycji w polskiej gospodarce konieczne jest zapewnienie wzrostu kredytów w okresie roku na poziomie 220-230 mld zł, co wymaga rokrocznego zwiększania kapitałów własnych na poziomie 40-45 mld zł (co stanowi blisko 2-krotność WF osiągniętego w 2023 r.).
  13. Sektor bankowy jest na dzień dzisiejszy dobrze skapitalizowany i bezpieczny. Wynika to jednak głównie z powodu bardzo niskiego poziomu RWA, co jest rezultatem bardzo słabej akcji kredytowej. Zwiększenie podaży kredytów – do obudowania portfeli kredytowych oraz zwiększenia finansowania potrzeb rozwijającej się gospodarki – będzie wymagało znaczącego wzrostu kapitałów, co z kolei wymaga wzrostu wyniku finansowego netto w kolejnych latach.
  14. Pod wieloma względami realna pozycja sektora bankowego jest znacznie gorsza niż 10 lat temu:
    o Dotyczy to szczególnie porównania wielkości bilansowych do PKB oraz pozycji polskich banków na tle sektorów UE;
    o Bez istotnych zmian banki nie będą w stanie powrócić na ścieżkę szybkiego wzrostu;
  15. Samo finansowanie transformacji energetycznej Polski to gigantyczne koszty – aby utrzymać inwestycje w czystą energię na średnim światowym poziomie, Polska powinna wydatkować do 2029 r. kwotę 275 mld zł. Jeżeli uwzględnimy przy tym zapóźnienie transformacyjne Polski, przy założeniu 1% udziału w wydatkach światowych w czystą energię do 2029 r. – kwota ta rośnie do około ok. 400 mld zł. Ponadto koszty transformacji energetycznej muszą uwzględnić postawienie przynajmniej 1 elektrowni atomowej – koszt około 300 mld zł; oraz konieczną modernizację sieci – około 150 mld.
  16. Podsumowując, tylko w perspektywie najbliższych 5 lat szacunkowy koszt modernizacji energetycznej Polski to około 850 mld zł. W perspektywie do 2040 r. szacunki te są blisko dwukrotnie wyższe, sięgając 1,6 bln zł.

Zagadnienia do dyskusji

  1. Niesprecyzowana rola jaką powinien odgrywać sektor bankowy w gospodarce.
  2. Brak odpowiedzi na pytanie jak powinien rozwijać się sektor bankowy – czy wzrost powinien odbywać się na zasadzie wzrostu organicznego, czy też poprzez giełdę i inwestorów:
    a. Jaką rolę powinien odgrywać sektor bankowy w finansowaniu gospodarki;
    b. Jakie docelowo potrzebne są kapitały sektorowi bankowemu i jak powinny być one budowane.
  3. Jak zdynamizować poziom inwestycji w gospodarce i zwiększyć akcję kredytową dla podmiotów gospodarczych:
    a. Jakie obszary wymagają wzmożonych inwestycji? W co należy w Polsce inwestować, co należy poprawić?
    b. Jakie są wymagane nakłady inwestycyjne i czym sfinansować te inwestycje?
    c. Dlaczego polskie przedsiębiorstwa niechętnie podejmują działalność inwestycyjną?
    Jak pobudzić działalność inwestycyjną przedsiębiorstw w Polsce?
    d. Jakie największe ograniczenia spotykają banki w finansowaniu inwestycji?
  4. Istotne problemy do rozstrzygnięcia:
    a. Kwestia obciążeń sektora bankowego;
    b. Szereg problemów prawnych:
    i. Presja na uprzywilejowanie interesów klientów w relacjach pomiędzy bankami a klientami;
    ii. Ingerowanie w relacje prawne pomiędzy klientami a bankami z naruszaniem kanonów i dobrych praktyk, podważanie fundamentów relacji pomiędzy stronami;
    iii. Nieliczenie się z kosztami przy braku świadomości, że preferowanie wybranych grup klientów przenosi koszty i ograniczenia na inne grupy klientów – przykładami są spory dotyczące walutowych kredytów mieszkaniowych, czy też przenoszenie pełnej odpowiedzialności na banki za autoryzację transakcji elektronicznych;
    c. Ingerowanie instytucji rządowych w funkcjonowanie sektora bankowego.
  5. Hamulce wzrostu i rozwoju sektora bankowego:
    a. Niepewność w zakresie osiąganych WF i rentowności banków:
    i. Spadające stopy procentowe będą przekładały się na obniżenie dochodów banków;
    ii. W przypadku braku redukcji obciążeń podatkowych i parapodatkowych możliwy jest powrót do niskich rentowności;
    b. W zakresie kapitałów:
    i. Poważnym hamulcem rozwoju kapitałów banków są wysokie obciążenia podatkowe i parapodatkowe oraz koszty ryzyka prawnego;
    ii. Zbyt niska, w stosunku do potrzeb, dynamika wzrostu kapitałów, skutkująca brakiem możliwości odbudowy realnej wartości kapitałów własnych (w relacji do PKB), a nawet ich spadkiem.
    iii. Ograniczone możliwości organicznego wzrostu kapitałów;
    iv. Słabe zainteresowanie ze strony inwestorów – stopa zwrotu z kapitału chroniczne utrzymuje się na poziomie niższym niż koszt kapitału
    c. Problemy CHF i niepewność regulacyjna:
    i. Nierozwiązany problem CHF – brak stabilności i przewidywalności, a przy braku rozwiązania systemowego koszty ponoszone są przez całe społeczeństwo;
    ii. Nowe wymogi regulacyjne i ustawowe zmiany warunków wcześniej zawartych umów (np. wakacje kredytowe) mogą powodować nieoczekiwane koszty dla banków;
    iii. Kontynuowany (choć przesunięty w czasie) jest proces zamiany wskaźnika WIBOR na nowy wskaźnik referencyjny.
    d. Bariery i hamulce wzrostu kredytowania:
    i. Osiągane wyniki przy spadających stopach procentowych (hamowane dodatkowo przez obciążenia) oraz ograniczone możliwości w zakresie zwiększenia kapitałów będą istotnie wpływać na wielkość akcji kredytowej;
    ii. Nowa sprzedaż kredytów w sektorze bankowym już dziś znajduje się zdecydowanie poniżej potencjału sektora;
    iii. Akcja kredytowa postępuje wolniej niż wzrost gospodarki – wartość nowej sprzedaży kredytów sektora bankowego w relacji do PKB systematycznie spada (z 16,0% w 2016 roku do 10,8% w 2023 roku);
    iv. Zdolność sektora do finansowania gospodarki w przyszłości cechuje się wysoką nieprzewidywalnością;
    v. Scenariusze NBP wskazują na ryzyko dalszego obniżania się relacji wolumenu kredytów do PKB;
    vi. Poprzez obciążenia regulacyjne sektor stał się zbyt mały aby finansować duże projekty inwestycyjne – nawet w układzie konsorcjalnym;
    vii. Realne jest ryzyko niezapewnienia podaży kredytów na odpowiednim poziomie, z negatywnym wpływem na wzrost gospodarczy
    e. Motory wzrostu sektora bankowego:
    i. Czynniki popytowe:
    1. Zapotrzebowanie na kredyty dla przedsiębiorstw w związku z modernizacją gospodarki i transformacją energetyczną (KPO). Wykorzystanie środków z Krajowego Planu Odbudowy (KPO) na inwestycje publiczne i wsparcie projektów infrastrukturalnych zwiększy popyt na kredyty, zwiększy zatrudnienie i poprawi sytuację finansową gospodarstw domowych;
    2. Zwiększenie możliwości kredytowania zakupu nowych mieszkań – skutek spadku stóp procentowych i obniżenie kosztów obsługi kredytów mieszkaniowych;
    ii. Zmiany dotyczące przepisów podatkowych i obciążania banków – zastąpienie podatku bankowego w obecnej formule podatkiem uzależnionym od WF (analogicznie jak CIT);
    iii. Zwiększenie przejrzystości w zakresie regulacyjnym i przewidywalności przyszłych kosztów;
    iv. Rezygnacja z doraźnych działań na rzecz rozwiązań systemowych – takich jak FWK (w zakresie wsparcia kredytobiorców);
    v. Systemowe rozwiązanie problemu CHF – największym problemem dla banków i dla całej gospodarki jest długoterminowe dociążenie rezerwami i ograniczenie wyniku finansowe w skali dotąd niespotykanej w sektorze bankowym. Łączna skala może osiągnąć 100 mld zł i będzie to proces rozciągnięty w czasie. Wyłącza to wiele banków ze ścieżki normalnego budowania kapitałów, co przekłada się na około 500 mld zł nieudzielonych kredytów.
Organizator
Poprzedni slajdNastępny slajd
Partner Główny EKF
Partnerzy EKF
Poprzedni slajdNastępny slajd
Partnerzy Instytucjonalni EKF
Poprzedni slajdNastępny slajd
Partnerzy akademiccy
Poprzedni slajdNastępny slajd
Główni Partnerzy Medialni
Poprzedni slajdNastępny slajd
Partnerzy medialni
Poprzedni slajdNastępny slajd
Wybierz wydarzenie
Europejski Kongres Finansowy10 - 12 czerwca 2024

ZAPISZ SIĘ NA NEWSLETTER!

W ramach newslettera przesyłać będziemy informacje o inicjatywach Samorządowego Kongresu Finansowego. Możesz spodziewać się także zaproszeń do udziału w debatach, ale również materiałów eksperckich w postaci komentarzy, artykułów czy raportów i filmów video.

Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji drogą elektroniczną (newsletter) i listowną na temat innych wydarzeń organizowanych przez Fundację Centrum Myśli Strategicznych. Zgoda jest obowiązkowa. Administratorem moich danych osobowych jest Fundacja Centrum Myśli Strategicznych z siedzibą ul. Stępińska 28, 00-739 Warszawa, e-mail: kontakt@fundacjacms.pl Mam prawo cofnąć zgodę w każdym czasie (dane przetwarzane są do czasu cofnięcia zgody). Mam prawo dostępu do danych, sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo sprzeciwu, prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego jakim jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych z siedzibą w Warszawie przy ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa oraz prawo do przeniesienia danych.*

 

Wyszukaj na stronie

Anuluj wyszukiwanie